ოცნება, უსაზღვრო სიყვარული - საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლი

თითოეული ადამიანისთვის დგება დაფიქრების დრო: რა არის ცხოვრების არსი? საკუთარი თავისთვის დასმული ამ კითხვის შემდეგ ქრისტინა ბარანაუსკაიტემ კაუნასის ცენტრში  საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლი შექმნა - ამგვარად გამოხატა მშობლებისადმი სიყვარული. ამ სახლში ქრისტინა საკუთარ თოთხმეტი წლის გოგონასთან და დედასთან ლუიზა ბარანაუსკიენესთან ერთად ლიტველებს უმხელს მზიანი საქართველოს ცხოვრების წეს-ჩვეულებებს, ასწავლის მრავალწლიანი ტრადიციების მქონე კერძების მომზადებას.


ეგლე ლეონოვიენე

თქვენ დაამთავრეთ ხელოვნების კვლევის ბაკალავრიატი, მართვის სამაგისტრო პროგრამა, მუშაობდით კარგად ანაზღაურებად სამუშაოზე. რატომ გადაწყვიტეთ ყველაფრის მიტოვება და თავიდან დაწყება?

მე შთამაგონა ამერიკელი მომღერლის, კომიკოსის მარგარეტ იონგის სიტყვებმა: "ხშირად ადამიანები თავდაპირველად ცდილობენ, ჰქონდეთ რაც შეიძლება მეტი საგნები ან ფული, რათა დაკავდნენ იმით, რაც მათ მოსწონთ. ამ დროს, პირველ რიგში საჭიროა იყო ის, ვინც რეალურად ხარ, მერე კი აკეთო, რაც გასაკეთებელი გაქვს, რათა გქონდეს ის, რაც გინდა.”

ვმუშაობდი ბიზნესში, ვზრდიდი ქალიშვილს, ვსწავლობდი უნივერსიტეტში - ვცდილობდი ვყოფილიყავი შესანიშნავი ხელმძღვანელი, გასაოცარი დედა და ცოლი, გულმოდგინე სტუდენტი. შესანიშნავი გამოცდილებაა, უსაზღვროდ მადლობელი ვარ ამისთვის. მაგრამ მინდოდა უბრალოდ ბედნიერი ვყოფილიყავი, ამიტომ ავირჩიე ოჯახი და გზა საკუთარი ოცნებისკენ. დიდი ხანი არ მაძლევდა მოსვენებას ოცნება, კაუნასში შემექმნა საქართველოს კულტურის კერა.

50 წელზე უფრო მეტი ხნის წინ მამაჩემმა, წარმოშობით პიენუდან, კაუნასში მცხოვრებმა ახალგაზრდა ინჟინერმა საქართველოდან ჩამოიყვანა ქალიშვილი - დედაჩემი. საქართველო და ლიტვა გახდნენ ჩემი მშობლიური ქვეყნები. თანაბრად. როგორც დედა და მამა. როგორც სიყვარული ორივეს მიმართ. ძლიერი და განუყოფელი. ჩემს ცხოვრებაში გადაიხლართა ორი - ჩრდილო-დასავლური და სამხრეთ-აღმოსავლური კულტურა, გაერთიანდა უჭკნობი ტრადიციები და თანამედროვეობა. თავს მოვალედ ვგრძნობდი, საკუთარი შეგრძნებები გარშემომყოფთათვის გამეზიარებინა, რადგან, სამწუხაროდ, საქართველო  ლიტველების  უმრავლესობისთვის დღემდე მაინც ასოცირდება მწვადებსა და ღვინოსთან. მინდოდა ეს ქვეყანა ყოველმხრივ წარმედგინა.

მეგობრებმა, რომელთა სახლებშიც ხშირად ვასწავლიდი ხოლმე ქართული კერძების მომზადებას, შემომთავაზეს, შემექმნა საქართველოს კულტურის სივრცე, სადაც არ იქნებოდა მხოლოდ კულტურული სწავლებები. ძალიან მინდოდა, გამეკეთებინა მოულოდნელი საჩუქარი ჩემი მშობლებისთვის, რომლებიც 2015 წლისთვის ემზადებოდნენ, აღენიშნათ ერთად ცხოვრების ოქროს იუბილე, მინდოდა მათი სიყვარული საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლში დამეგვირგვინებინა. სამწუხაროდ მამა ამას ვერ მოესწრო…

შარშან ნოემბრის ბოლოს მამისა და დედისადმი მიძღვნილი საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლის კარი გაიღო. ეს მათი სიყვარულია, სიძლიერე, დიდი სურვილი და მისწრაფება, ორი დაუკავშირებელი კულტურის გაერთიანების სიმბოლო.

რატომ სახლი? - და არა ცენტრი, გალერეა, კურსები?

როგორც ლიტვა, ისე საქართველო - ჩემი სახლია, ნამდვილ სახლში კი - სიმყუდროვეა, სითბოა, კარგია. ნამდვილ სახლში ადამიანი ბედნიერია, ჩემთვის მნიშვნელოვანია, რომ ეს თუნდაც ერთხელ შეიგრძნოს აქ მოსულმა ადამიანმა. არ არის შემთხვევითი, რომ დიდხანს ვეძებდი ადგილს ამ სახლისთვის - სივრცეს უნდა ჰქონდეს გასაოცარი აურა. ამ ფართში შემოსულმა ეს მაშინათვე ვიგრძენი, მიუხედავად იმისა, რომ შესახედავად სავალალო იყო: რემონტი, ალბათ, საბჭოთა კავშირის დროინდელი იყო, ფართს სხვადასხვაგვარი დაწესებულებები ქირაობდნენ, ასევე ომამდე აქ ცხოვრობდა ბედნიერი ებრაელების ოჯახი - შობის წინ მშობლების სახლის სანახავად ისრაელიდან ჩამოსულმა ახლობლებმა შემოიარეს.

ყველაზე მეტად გამახარა სამზარეულოს ფანჯრიდან დანახულმა ხედმა: წინ გადაიშალა ნამდვილი პატარა ქართული ეზო.

მას შემდეგ, რაც დავიანგარიშეთ, თუ რამდენი მუშაობა და ძალა დასჭირდებოდა ფართის მოწესრიგებას, ჩემმა ქმარმა არუნასმა ჩანაფიქრს სიგიჟე უწოდა, მაგრამ ჩემი განათებული თვალების შემხედვარე მიხვდა - ვერ გადამაფიქრებინებდა. მამას გოგო ვარ. მისგან მემკვიდრეობით მერგო სიმტკიცე, სიბეჯითე, თვითდაჯერებულობა, დარწმუნების უნარი. სამი თვეში სამუშაოები დამთავრებული იყო. საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლის კარი გაიღო, მას საქართველოს ელჩი ხათუნა სალუქვაძეც ეწვია.

ადვილია თუ არა, როცა ბავშვი  შერეულ ოჯახში იზრდება? რამდენად განსხვავდება ქართული ცხოვრების წესი ლიტვურისგან?

ეს არ არის მარტივი, რადგან საქართველოდან გამოსული დედაჩემის ხედვა, პრინციპები უმეტეს შემთხვევაში განსხვავდება ლიტვურისაგან, ევროპული აღზრდისაგან. საქართველოში ეხლაც კი, მიუხედავად ცხოვრებაში ნელ-ნელა შეჭრილი ახალი ჩვევებისა, ბავშვების აღზრდა განსხვავებულია: ბიჭებს ზრდიან ნამდვილ კაცებად,  თავიანთ სიტყვებზე პასუხისმგებლებად, ხოლო გოგონებს შთააგონებენ, გონივრულად მისცენ ნება კაცებს, იყვნენ კაცები, და არ დომინირებდნენ, არ მართავდნენ, არ ეჭიროთ ოჯახის საჭე. საქართველოში ქალი ყოველთვის თავისი ქმრის გვერდით არის, არ ჩრდილავს. ეს ცხადი ხდება, როცა ქართულ ხალხურ ცეკვას აკვირდები: ქალი გედივით წყნარად მიცურავს წრეზე, ხოლო მეომარი და ტემპერამენტიანი კაცები გარშემო დასტრიალებენ.

გათხოვილ და ლიტვაში საცხოვრებლად დარჩენილ დედაჩემს ახლობლებთან და სამშობლოსთან კავშირი არ გაუწყვიტავს: ყოველ ზაფხულს მე და ჩემზე ხუთი წლით დიდი და – ანჟელიკა დედის ახლობლებთან ერთად ვატარებდით. ბორჯომის რეგიონში, მთებთან ახლოს გვაქვს აგარაკი - მამამ თვითონ ააშენა, გაალამაზა. ჩემთვის იქ ძალიან კარგია, თავს ვგრძნობ საყვარელ, სანატრელ და შინაურ ადამიანად. ცოტა ხნის წინ მივხვდი, რომ ამ ქვეყნისადმი სიყვარულს ჩემი ქალიშვილი კაროლინაც ატარებს. " მე მომენატრა იმ ქვეყნის სურნელი" - ხანდახან ამბობს ხოლმე, როცა გაიგებს, რომ ჩემთან ერთად ვერ გაემგზავრება საქართველოში. ასე მხოლოდ ის ადამიანი ლაპარაკობს, რომელსაც თავისი სული უყვარს.

გეთაყვა, მოგვიყევით საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლის საქმიანობის შესახებ?

სახლის დასახელება გეუბნებათ, რომ აქ გელოდებათ შეხვედრა ხელოვნებასთან, კულტურასთან, ტრადიციებთან და უნიკალური ქართული კულინარიული მემკვიდრეობის გამოცდილებასთან. ქართული ხელოვნებისა და სურნელის სახლში მუდმივად მიმდინარეობს ქართული კერძების სწავლების კულინარიული კურსები ზრდასრულთათვის და ბავშვებისთვის, დეგუსტაციები, დღესასწაულები.

ხელოვნების მკვლევარი ვარ, ამიტომ ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია ქართული ხელოვნების წარდგენა, ამჟამად მიმდინარეობს გურამ ხეცურიანის მხატვრული ნამუშევრების გამოფენა  "სიჩუმე". ნიჭიერი ახალგაზრდა მხატვარი საშუალებას გვაძლევს შევეხოთ ამ ქვეყანას, თავისი გრძნობებით და აზროვნებით აღვიქვათ მისი ნამდვილი ცხოვრება.

გავიცანი შესანიშნავი მხატვარი ნინო ჭაკვეტაძე - ის გასაოცრად ხატავს ბავშვებს. ბევრს ეს არ გამოსდის და ეს არ არის ტექნიკური წუნი: საჭიროა ბავშვების სამყაროს აღქმა, ბავშვად გადაქცევა. მხატვარი გრძნობს, ხედავს და ესმის ბავშვების სულის წკრიალი. შობის წინ გამოვუშვი მისი მხატვრული ნამუშევრების ამსახველი მისალოცი ბარათები - დიდი ინტერესი გამოიწვია.

არის თუ არა ბევრი ხალხი კულინარიულ სწავლებებზე?

არ დამიმთავრებია არანაირი კულინარიული სასწავლო პროგრამა, მაგრამ მე მომწონს და გამომდის მომზადება. ჩანს, ნიჭი მემკვიდრეობით მერგო. ორივე ბებო ძალიან გემრიელად ამზადებდა, ხოლო დედა განსაკუთრებული გამომგონებელია: ქართული სამზარეულო ლიტვური პროდუქტების ბაზარს შეუთავსა. საბჭოთა კავშირის დროს, როცა გზავნილები იაფი იყო და თვითმფრინავის საბარგული კი შეუზღუდავი, საქართველოდან მოგზაურობდნენ არა მარტო სანელებლები, მწვანილები, არამედ ბოსტნეულიც, ხილი, სხვადასხვა კონსერვები. ახლაც კი სწავლებისთვის საქართველოდან მომაქვს ბებოს და დედის ახლობლების გაზრდილი, დაკონსერვებისთვის შეგროვებული, გამომშრალი მოსავალი. ლიტველებისთვის ეს ეგზოტიკურია, მაგალითად საზამთროს კანის, ფეიხოას, კაკლიანი ბლის მურაბები, ბორჯომის ნაკრძალში არსებული განსაკუთრებული სახეობის ეკლიანი გირჩებისგან დამზადებული მურაბა.

 

კულინარიული სწავლებები კვირაში ორჯერ იმართება: ვამზადებთ ყველაზე პოპულარულ ქართულ ვეგეტარიანულ და ხორციან კერძებს, ვხარშავთ ტრადიციულ სუპებს, დროდადრო წარვადგენ ხოლმე ქართულ ტკბილეულს.

როცა ადამიანებს არამარტო დანახვის შესაძლებლობა აქვთ, არამედ შეუძლიათ შეიგრძნონ პროდუქტების არომატი, მათი დაგემოვნება და ამასთან ერთად მათი მომზადება ისწავლონ, ეს ყველაფერი იწვევს სულ სხვა ასოციაციებს, განცდებს. განსაკუთრებით ძვირფასია, როცა სწავლებაზე მთელი ოჯახი მოდის.

საქართველოს ჭამის კულტურა განსხვავდება ლიტვურისაგან. ზოგიერთი კერძი ტრადიციულად მზადდება ოჯახის ყველა წევრის მიერ, ზოგიერთ შემთხვევაში მეზობლებსაც კი იწვევენ.

სინამდვილეში, ქართული პელმენის – ხინკლის მოსამზადებლად, პირში გემრიელად რომ დნება,  მთელი ოჯახი იკრიბება, ახლობლები და  მეზობლები - ეს პატარა დღესასწაულს წააგავს. არ არის შემთხვევითი, რომ საქართველოში დღემდე სახლები შიდა ეზოებით შენდება, ხოლო სუფრასთან ჯდომა იგივეა, რაც ღმერთის წინაშე ჯდომა: ყველანაირი დღესასწაულის საერთო მიზანია - ურთიერთობა. არავის არ ეჩქარება, ერთი-მეორეს უსმენენ, არ ჩუმდება მოგონებები, არ ჩერდება საუბრები ცხოვრებისეულ ღირებულებებზე, ტრადიციებზე, წარსულებზე, არა ყოფით საგნებზე. სუფრასთან მჯდომი ადამიანი ივიწყებს პირადულ გაჭირვებას, უბედურებას, სული ისე წყნარდება, თითქოს ფსიქოთერაპევტთან იყო. სხვათა შორის, სტატისტიკის მიხედვით საქართველოში ფსიქოთერაპიული წამლები ძალიან ცოტა რაოდენობით მოიხმარება - ურთიერთობის ჩვეულების გამო აქ ცხოვრება არც ისე მოსაწყენი ჩანს…

სუფრაზე ხმამაღლა გაჟღერებული ქართული სადღეგრძელოებიც არ არის უბრალო: ისინი აზრიანებია, სულისკვეთებით სავსე, ადიდებს სიყვარულს, ერთგულებას, ოჯახს, დედას, მეგობრებს. ქართველებისთვის სადღეგრძელოები - ეს არა არის დალევისა და გამხიარულების საშუალება, ეს არის  შესაძლებლობა მათ ძვირფას ტრადიციებთან შეხებისა.

ქრისტინას რეცეპტი
ბადრიჯნის რულონები  ნიგვზით                           2-3 პორცია

2 ბადრიჯანი, 100 გრამი კაკალი, 2-3 კბილი ნიორი, მარილი გემოვნებით, 0,5 კოვზი უცხო სუნელი, ერთი კოვზი გამხმარი ქინძი, 4-5 ლერწი ახალი ოხრახუში, 3-4 ლერწი ახალი ქინძი, ზეთი.

ბადრიჯანი დაჭერით სიგრძეზე 5 მმ სიგანის ნაჭრებად, მოაყარეთ მარილი და გააჩერეთ ოცი წუთი, შემდეგ გაავლეთ ცივ წყალში, გააშრეთ. შეწვით ბადრიჯნის ნაჭრები გაცხელებულ ზეთში ორივე მხრიდან და დადეთ ქაღალდის ხელსახოცზე, რათა შეიწოვოს ზედმეტი ცხიმი. წვრილად დაჭრილ კაკალში შეურიეთ წვრილად დაჭრილი ნიორი, მარილი, მოაყარეთ სანელებლები, დაჭრილი მწვანილები და დაასხით ნახევარი ბროწეულის წვენი. ბადრიჯნის ერთ ბოლოში დადეთ ნარევი და შეახვიეთ. რულონები დაალაგეთ ერთმანეთის გვერდით, მოაყარეთ ბროწეულის მარცვლების დარჩენილი ნახევარი  და ოხრახუში.

მადლობა ჟურნალ "დიასახლისს" და ეგლე ლეონოვიენეს