ლიტველის გული ქართველი ბერძენისთვის ახალ სახლად იქცა

ენრიკა სტრიოგაიტე

საქართველოში დაბადებული და გაზრდილი ბერძენი ლუიზას ცხოვრება - გამოირჩევა, თავის ქმრისადმი სიყვარულითა და ერთგულებით. უსმენ ამ ოჯახის ისტორიას და გასაგები ხდება, რომ უპირობო სიყვარული დიდი ნიჭია.

ქორწილი რამდენიმე დღის მერე

"დიახ, ჩემი ცხოვრება გამოირჩევა სიყვარულით" - ემოციურად და ამასთანავე მორცხვად ამბობს ლუიზა მიროფორიდი - საქართველოში დაბადებული და გაზრდილი ბერძენი, რომელმაც ცხოვრების უმეტესი ნაწილი კაუნასში გაატარა. ლუიზას ორივე მშობელი, ბებიები და ბაბუები ბერძნები არიან, დიდი ბებია-ბაბუა - ოდესღაც არეულობით მოცული საბერძნეთიდან საქართველოში გაიქცა და იქ დასახლდა, იქვე დაიბადა კაუნასში სულ შემთხვევით ჩამოსული ლ. მიროფორიდი. შეიძლება ითქვას, რომ ასეთი იყო უფლის გეგმა.

1965 წლის შუა ზაფხულს, ლიტველი, წარმოშობით პიენადან, მაგრამ უკვე გარკვეული დროის მანძილზე კაუნასში მცხოვრები, სამშენებლო სფეროში დასაქმებული, ყოფილი კაუნასის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (ახლა კაუნასის ტექნიკური უნივერსიტეტის) სტუდენტი ვიტაუტასი სამუშაო საქმიანობის ფარგლებში სტუმრობდა საქართველოს. კაუნასში გამგზავრებამდე ქალაქ პიატიგორსკში ვიტაუტასმა დაინახა ლამაზი, შავთმიანი, ყავისფერ თვალებიანი, თბილისიდან პიატიგორსკში ინგლისური ენის სასწავლო სესიაზე ჩამოსული ლუიზა. გაიცნო, დაელაპარაკა და გადაწყვიტა წაეყვანა ლიტვაში. მეორე დღეს მისთვის და თავისთვის ბილეთები შეიძინა  - მომავალი განწყობისთვის: ვიტაუტასის ჩანაფიქრები სერიოზული იყო.

“მოგვიანებით  ვკითხე მას, თუ რატომ იქცეოდა ასე სპონტანურად და ამასთანავე პასუხისმგებლობის გრძნობით, ის ხომ არ მიცნობდა" - ეხლა უკვე ოცნებებით მოგონებებში მოგზაურობს ლუიზა ბარანაუსკიენე. - მაშინ მან მიპასუხა, რომ გულით მტკიცედ იგრძნო, თუ ამას არ გააკეთებს, მთელი ცხოვრება ინანებს.”

"თუმცა თქვენც ასევე რისკზე მიდიოდით?" -"არა, - მტკიცედ წარმოთქვამს ლუიზა, - ვგრძნობდი, რომ ვიტაუტასის ნდობა შემეძლო."

30 ივლისს, ვიტაუტასი და ლუიზა კაუნასში ჩამოფრინდნენ, 7 აგვისტოს შეუღლება დარეგისტრირებული იყო, 15 აგვისტოს - ეკლესიაში ჯვარი დაწერილი. ორი წლის შემდგომ დაიბადა პირველი ქალიშვილი ანჟელიკა იურატე, კიდევ ხუთი წლის შემდგომ - ქრისტინა.

გრძნობები არ გამქრალა

"ჩემი ქმარი უპირობოდ მიყვარდა, ცრემლების შეკავებით ამბობს ლუიზა, გასული წლის ზაფხულს მძიმე დაავადების შემდგომ ის გარდაიცვალა. - ჩემს ცხოვრებაში სიყვარული უმნიშვნელოვანესია, მხოლოდ ის დამეხმარა, გავჩერებულიყავი უცხო ქვეყანაში, სხვა კულტურაში,  გარემოში, სადაც არ იყვნენ არც ნათესავები, არც ახლობლები, არც მეზობლები. საქართველოში ჩვენ ერთი მეორესთან ძალიან ვმეგობრობთ, უცნობ ადამიანს შეუძლია მარტივად გაგიხსნას გული, გამოთქვას თავისი მწუხარება თუ ტკივილი", - აღნიშნავს ლუიზა. ის იხსენებს, როცა თერთმეტი წლის შემდგომ დაბრუნდა მშობლიურ თბილისში, წავიდა ბაზარში და იყიდა თავისი საყვარელი მოხარშული და შემწვარი სიმინდის ტაროები, ჩამოჯდა გასაყიდი დახლიდან არც ისე მოშორებით და ატირდა. სიმინდის გამყიდველმა ქართველმა მაშინვე მიირბინა და გამოკითხა, თუ რატომ იყო ლუიზა ასე დამწუხრებული, ხოლო როცა გაიგო, რომ მონატრებისა და ნოსტალგიის გამო, დაპატიჟა ყოველდღე მისულიყო ბაზარში და შეპირდა, რომ ყოველდღე გაუმასპინძლდებოდა სიმინდით.

ეჰ, როგორ მოგინდება ადამიანს, გაიგო იმ ქართველის, სიმინდის გამყიდველის, სიტყვები, რომელიც ქრისტინამაც ქართული ტემპერამენტით წარმოსთქვა, ფართო ჟესტებით, გახსნილი გულით. "საქართველოში პრაქტიკულად არასდროს არ დარჩები მარტო და მიტოვებული, - აღნიშნავს ლ. ბარანაუსკიენე, - ამ ქვეყანაში არ არის არც ბავშვების, არც მოხუცთა თავშესაფარი სახლები, აბა სხვანაირად როგორ? ხომ არიან ახლობლები, ნათესავები, ბოლოს და ბოლოს - მეზობლები, ვიღაცა აუცილებლად იზრუნებს უბედურზე.

ლუიზამ ვიტაუტასთან ერთად თითქმის 50 წელი იცხოვრა, ოქროს ქორწილის იუბილემდე სულ რაღაც ოთხი დღე დააკლდათ, მთელი ამ დროის განმავლობაში ლ. ბარანაუსკიენეს თავის ქმარი ისე უყვარდა, როგორც, ალბათ, ეს საქართველოს მთებში, მზეში, კულტურაში აღზრდილ გოგონას, ქალს შეუძლია.

ხიდი ორ ქვეყანას შორის

მამისადმი სიყვარული მომწიფდა არატრადიციულ იდეად - კაუნასში შეექმნა საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლი. " მას ძალიან უნდოდა ამ ორი კულტურის გაერთიანება,” - ჰყვება ქართველი დედის ხასიათის მქონე უმცროსი ქალიშვილი ქრისტინა ბარანაუსკაიტე. - მამა მადლობელი იყო საქართველოსი დედაჩემის გამო, რომელმაც ჩვენც გვასწავლა ნამდვილი ქართული კერძების მომზადება, მეც ჩემის მხრივ მინდა, სხვებს გავუზიარო ცოდნა და ნამდვილად გასაოცარი ქართული სამზარეულო. არა მარტო ეს… ახლა საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლში მიმდინარეობს ცნობილი ქართველო მხატვრის გურამ ხეცურიანის სამხატვრო ნამუშევრების გამოფენა, ასევე ვაწყობთ ქართული ფილმების სესიებს, ხელოვანებთან შეხვედრებს.

არა არის შემთხვევითი, რომ გ. ხეცურიანის სამხატვრო ნამუშევრების გამოფენა "სიჩუმემ" გახსნა  ქართველი მხატვრების გამოფენის პირველი გვერდი. სიცოცხლის მოტრფიალე, სიყვარულის ცეცხლით აალებული ნიჭიერი ქართველი მხატვარი მოგვაგონებს ქრისტინას მამის ბრძოლისუნარიანობას, გამბედაობას ოცნებასა და მოქმედებაში.

გ. ხეცურიანი წარმოშობით სვანეთიდან არის, რეგიონიდან, რომელიც გარშემორტყმულია უმაღლესი მთებით, არანაირ დამპყრობელს რომ არასდროს არ გაუთელავს. "სიტყვაძუნწი, ღრმა სულიერებისა და სიბრძნის მასხივებელი 30 წლის სვანი მხატვარი არ ელოდება მგრძნობიარე მუზებისა და იდეების გამოჩენას, არამედ, ყოველდღე მუშაობს და თავის ცხოვრებას ხელოვნებას უძღვნის." - თბილად მოიხსენიებს მხატვარს საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლის შემქმნელი ქ. ბარანაუსკაიტე.

ბუნება და შენობები, ხალხი, სიჩუმე და რითმული მოძრაობა ჰარმონიულად იკვეთება გურამის სურათებში. სიხარული, სიმშვიდე და სიყვარული ხელოვანისთვისთვის მახლობელი, მუდმივი და ამოუწურავი თემებია, როგორც საქართველოს მთები, ჩვეულებები და სიმღერები. რთულ, ნიჭიერ და იდუმალ ქართველ მხატვარს შთააგონებს  ძველი და მოშლილი სახლები, მათი ისტორია, ხასიათი, ოდესღაც მათში ნატიფად აჟღერებული მუსიკა. ხელოვანი თითქოს თავის პორტრეტებად  იქცა, რომლებიც ცოცხლდებიან მათ წინაშე ხანგრძლივად დგომისას.

„როცა ვხედავ ჩამოშლილ და დანგრეულ სახლს, იმავდროულად წარმოვიდგენ იქ ჩავლილ ცხოვრებას. იმ შემთხვევაშიც კი თუ ყველაფერი სრულიად მკვდარი და განადგურებული ჩანს, მე მაინც ვხედავ ხალხს, ეზოში მოსეირნეებს, სახლისკენ მიმავალთ, მომუშავეებს, ბავშვებთან ერთად მოთამაშეებს, მესმის მათი საუბარი, გუგუნი, სიცილი, სიმღერა. ხანდახან ადამინებს ეშინიათ ჩამოშლილი სახლების - ჩემი წარმოსახვისთვის კი ისინი შლიან უხილავ სივრცესა და სილამაზეს.“ - გვიყვება გურამი.

სხეულისა და სულის გამოკვება

"თუ გულახდილად ვისაუბრებთ - ლიტვაში ფესვები არ გამიდგამს - გამოგვიტყდა ლ. ბარანაუსკიენე. ჩემი სახლი - საქართველოშია, მიუხედავათ იმისა, რომ მშობლები უკვე ცოცხლები აღარ არიან, მაგრამ აქ, ლიტვაში, - ჩემი ბავშვები, ჩემი ცხოვრებაა."

მანდილოსანი არ მალავს: თავიდან ძნელი იყო ლიტვური ზომიერებისადმი მიჩვევა, არც ისე იშვიათად - ჩაკეტილობისადმი, ხანდახან კი - სიცივესადმი. "ამასთანავე ახლა, წლების შემდგომ აშკარად იგრძნობა, რომ ლიტვური ზომიერება ეხლა უკვე მიმსუბუქებს კიდეც დღეს. საქართველოში ყოველდღიური აქტიური მეგობრობა, ალბათ, დამღლელიც იქნებოდა. ვამბობ: მიმსუბუქებს თქო, რადგან, ქმრის გარეშე, ვიტაუტასის გარეშე ჩემი დღეები აღარასოდეს აღარ იქნება ისეთი, როგორიც მასთან ერთად იყო. მისდამი ჩემი სიყვარული იყო ჩემი სახლი და ჩემი ბედნიერება. ყოველთვის ველოდებოდი მის დაბრუნებას, ყოველდღიურად ბედნიერება მეწვეოდა ხოლმე, როცა კიბეებზე  ნაცნობი ნაბიჯების ხმა ისმოდა.

ლ. ბარანაუსკიენე გაჩუმდა, თავი დახარა, რამდენიმე ხნის შემდეგ საქართველოს ხელოვნებისა და სურნელის სახლის ფანჯრიდან მაცქერალმა წარმოსთქვა: ეზოში ხის კიბეებზე პატარა გოგონა ადის, ნაცნობი სურათია, ძველი ხის კიბეები და სახლის მეორე სართული რაღაცნაირად საქართველოს ეზოს მაგონებს. ეჰ, კედლებზეც ვაზის ტოტები იქნებოდეს..

უფროსი ქალიშვილი ანჟელიკა იურატე ოჯახთან ერთად ვილნიუსში ცხოვრობს, უმცროსი ქალიშვილი ქრისტინა კი ადამიანების გულგახსნილობით და გულწრფელობით იწვის, საქმით, რომელიც დაიწყო თავისი მშობლებისადმი დიდი სიყვარულით, ლიტვისთვის და საქართველოსთვის. როცა დედა კალთაზე ფრთხილად შლის წიგნს - რადგან კითხვა განტვირთავს, ის წარმოსთქვამს მხატვარი გ. ხეცურიანის გამოფენის გახსნის წინ ნათქვამ სიტყვებს: „ცხოვრება მომხიბვლელია, როცა ის გვიყვარს, გვიყვარს ყველაფერი, რაც ცოცხალია, რაც პატარაა, რაც იზრდება, ვხარობთ ახლობლებით. სიყვარული ჩვენგან არასდროს და არსად არ იმალება. ის ჩვენს გარშემოა და ჩვენშია. მხოლოდ ჩვენ ვიმალებით მისგან ხანდახან. ხოლო, როცა ჩვენ აღარ დავიმალებით მისგან, მაშინ ყველაფერი კარგად იქნება...“

"როცა ამ სტატიას დაწერთ - შეკავებული ცრემლი ჩამოუვარდა  ლიტვურ ენაზე შესანიშნავად მოსაუბრე  ლ. ბარანაუსკიენეს, - დაწერეთ, რომ ცხოვრებაში - უმნიშვნელოვანესი სიყვარულია და არა მისი მოლოდინი, სიყვარული ყოველგვარი პირობის, ამბიციებისა და კაპრიზების გარეშე. სიყვარული არაფრის მოლოდინით, გახსნილი გულით. და ყოველთვის სხვებისთვის სიკეთის კეთება. დამიჯერეთ, მე უკვე 74 წლის ვარ, უკვე ასე თუ ისე ვიცი - კარგის კეთებისას ყოველთვის ათჯერ მეტს იღებ, იქ კი რაღა იქნება - ასჯერ უფრო მეტი სიკეთე.